Jak reagować w trudnych sytuacjach? Miniprzewodnik dla opiekunek osób starszych i niesamodzielnych (z elementami metody NVC)

Praca z osobami starszymi i niesamodzielnymi to codzienne wyzwania, które wymagają empatii, cierpliwości i umiejętności spokojnego reagowania. Elementy Porozumienia bez Przemocy (NVC) mogą pomóc w budowaniu łagodnej i zrozumiałej komunikacji, co ułatwia rozwiązywanie sytuacji stresujących zarówno dla opiekunki, jak i dla podopiecznego.

Zacznij od spokoju — dbaj o własne emocje

Trudna sytuacja wymaga krótkiego zatrzymania.

• Weź głęboki oddech.

• Nazwij w myślach swoje uczucia: „Czuję napięcie”, „Jestem zmartwiona”.

• Daj sobie moment na odzyskanie równowagi.

Spokojna opiekunka to większe poczucie bezpieczeństwa dla seniora.

Obserwuj, nie oceniaj

Zamiast interpretować, opisuj to, co widzisz.

Zamiast mówić: „Znowu pani robi problemy”, lepiej zakomunikować: „Widzę, że nie chce pani teraz wstać”.

Taki komunikat zmniejsza opór i nie wywołuje poczucia presji.

Zwracaj uwagę na uczucia i potrzeby

Za trudnym zachowaniem mogą kryć się ból, strach, zmęczenie, dezorientacja lub potrzeba kontroli.

Pomocne mogą być komunikaty:

• „Widzę, że jest pan poruszony. Czy mogę jakoś pomóc?”

• „Mam wrażenie, że jest pani zmęczona — chce pani odpocząć?”

Nazywanie emocji buduje zrozumienie i otwiera seniora na współpracę.

Patrz na potrzeby, nie tylko zachowanie

Zaspokojenie potrzeby komfortu, bezpieczeństwa czy spokoju często szybko łagodzi napięcie. Przykładowo, odmowa kąpieli może oznaczać potrzebę intymności lub mniejszego tempa. Szukaj rozwiązań, które łączą potrzeby podopiecznego i twoje — np. wybór innej pory dnia, drobna modyfikacja czynności.

Formułuj prośby zamiast poleceń

Zamiast: „Musi się pan ubrać”, powiedz: „Czy mogę pomóc panu założyć koszulę teraz, a resztę zrobimy powoli razem?”.

Prośby budują współpracę, a nie opór.

Gdy napięcie rośnie — zmniejszaj je

• Mów łagodnym tonem.

• Proponuj wybór: „Woli pani usiąść tutaj czy przy oknie?”.

• Zmieniaj temat lub zaproponuj prostą czynność, jeśli podopieczny ma demencję lub jest bardzo zdenerwowany.

Czasem krótka przerwa działa lepiej niż tłumaczenia.

W sytuacji zagrożenia — bezpieczeństwo na pierwszym miejscu

Kiedy dzieje się coś niepokojącego lub senior nagle gorzej się czuje, najważniejsze jest spokojne i przemyślane działanie:

1. Zadbaj o komfort i poczucie bezpieczeństwa podopiecznego – usadź go lub pozwól odpocząć, jeśli to możliwe.

2. Oceń sytuację – sprawdź, jak senior się czuje i czy wymaga natychmiastowej pomocy.

3. Skontaktuj się z odpowiednimi osobami – rodziną, opiekunem medycznym, lekarzem prowadzącym lub koordynatorem opieki, a w razie potrzeby z numerem alarmowym.

Zadbaj również o własne bezpieczeństwo

Zdarza się, że podopieczny – zwłaszcza z demencją, silnym lękiem lub dezorientacją – reaguje impulsywnie, co może stwarzać zagrożenie dla opiekunki. W takiej sytuacji:

• zachowaj dystans i nie próbuj na siłę powstrzymywać agresywnego ruchu,

• mów spokojnym, łagodnym tonem, aby obniżyć napięcie,

• jeśli to możliwe, wycofaj się na chwilę, abyście mogli – senior i ty – się uspokoić,

• poinformuj rodzinę lub koordynatora o takim incydencie – to ważne, aby zapewnić bezpieczeństwo obu stronom i ustalić dalsze działania.

Profesjonalizm w trudnych momentach to przede wszystkim spokój, uważność oraz reagowanie w sposób, który chroni zarówno seniora, jak i opiekunkę.

Po trudnej sytuacji — empatia dla siebie i wsparcie z zewnątrz

Ty również potrzebujesz emocjonalnego „oddechu”. Zadaj sobie pytania:

• „Co czułam w tej sytuacji?”

• „Czego potrzebowałam – wsparcia, odpoczynku, rozmowy?”

Po szczególnie trudnym wydarzeniu zawsze poinformuj o tym pracodawcę, kierownika lub koordynatora. To ważne nie tylko ze względów formalnych, ale również dlatego, że:

• możesz uzyskać wsparcie emocjonalne,

• zostaną wdrożone odpowiednie procedury,

• wspólnie możecie znaleźć sposób, aby zapobiegać podobnym sytuacjom w przyszłości.

Szukanie wsparcia to oznaka odpowiedzialności, nie słabości.

Notuj najważniejsze zdarzenia

Krótki zapis po incydencie pomaga w diagnozie problemów i usprawnieniu opieki. Zapisz:

• co się wydarzyło,

• jakie były reakcje podopiecznego,

• jakie działania podjęłaś,

• czy poinformowałaś koordynatora.