„Seniorzy wolą warsztaty o seksualności od rozwiązywania krzyżówek”.O czym mogę porozmawiać? Praktyczne tematy do rozmów w obszarze seksualności
- Klaudia Wos
- 9 sty
- 4 minut(y) czytania
Seksualność jest naturalnym i integralnym elementem życia człowieka, niezależnie od wieku. Pomimo coraz większej otwartości społecznej w kwestiach obyczajowych, potrzeby seksualne osób starszych pozostają w dużej mierze tematem tabu, zwłaszcza w instytucjach opiekuńczych i środowiskach medycznych. Zjawisko to wynika z utrwalonych stereotypów, zgodnie z którymi aktywność seksualna utożsamiana jest z młodością, a starość – z aseksualnością i brakiem potrzeb emocjonalnych oraz cielesnych. W konsekwencji seniorzy nierzadko doświadczają marginalizacji swoich potrzeb w obszarze bliskości, intymności i ekspresji emocjonalnej [1].
Warto poszukiwać rozwiązań, które będą realną oraz adekwatną do współczesnej wiedzy o seksualności człowieka odpowiedzią na istniejące wyzwania i stereotypy, zwłaszcza te dotyczące osób starszych. Dlatego tak istotne jest tworzenie przestrzeni, które pozwalają seniorom rozmawiać o seksualności w sposób otwarty, bez tabu i stereotypów. W niniejszym artykule przedstawię kilka propozycji warsztatów poświęconych tematyce psychoseksualności osób starszych – zajęć, które mogą wspierać ich w odkrywaniu własnych potrzeb, wzmacnianiu poczucia wartości oraz w budowaniu świadomych, pełnych bliskości relacji. Zanim przejdziemy do opisu zajęć, warto wskazać kilka dobrych praktyk, które stanowią podstawową bazę zasad dobrej, wspierającej psychoedukacji.
Dobre praktyki dla osób wspierających
Stwórz przyjazne środowisko: zapewnij prywatność (np. zamykane drzwi, wydzielone pomieszczenie).
Ustal zasady poufności i szacunku – każda rozmowa pozostaje w grupie.
Włącz dyskusję o różnorodności – uwzględniaj osoby samotne, LGBT+, osoby z niepełnosprawnościami i chorobami przewlekłymi.
Używaj materiałów wizualnych i broszur – pomagają przełamać wstyd.
Pamiętaj o balansie – seksualność to nie tylko ciało, ale też emocje, bliskość i relacje.
Regularnie oceniaj potrzeby uczestników – nie każdy temat jest odpowiedni dla każdej grupy wiekowej lub kulturowej.
Używaj prostego, zrozumiałego języka, unikaj terminów medycznych bez wyjaśnienia.
Pamiętaj o różnicach pokoleniowych – dla wielu seniorów temat seksualności był w młodości tabu.
Zadawaj pytania otwarte, np. „Jakie znaczenie ma dla pani/pana bliskość w tym wieku?”.
Nie zakładaj, że senior jest nieaktywny seksualnie – to jego indywidualna decyzja.
Zachowaj poufność – rozmowy o intymności nie powinny być komentowane wobec innych osób.
Inspiracje do zajęć
Poniżej w tabeli znajduje się kilka propozycji zajęć, które można dowolnie rozszerzać i pogłębiać – niech posłużą za inspirację i motywację do działania.
Temat warsztatu | Cele zajęć | Propozycje ćwiczeń / metod pracy | Wskazówki dla prowadzącego |
1. „Seksualność – naturalna część życia” | Przełamanie tabu, budowanie akceptacji siebie i zmian zachodzących z wiekiem | Dyskusja grupowa o stereotypach („Co najczęściej słyszymy o seksie w starszym wieku?”). Burza mózgów: „Jakie formy bliskości są dla mnie ważne?” | Ważne, by prowadzący akcentował różnorodność – nie każdy wyraża seksualność w ten sam sposób |
2. „Bliskość bez barier” | Zrozumienie, że bliskość to także rozmowa, dotyk, czułość i wspólne rytuały | Ćwiczenie: opisanie trzech sposobów okazywania bliskości i omówienie ich w grupie. Rozmowa o emocjach związanych z samotnością i potrzebą kontaktu | Wspieraj atmosferę zaufania, zwracaj uwagę na obszary, które są trudne dla rozmówców, i nie próbuj ich kontynuować w sytuacji oporu/zawstydzenia |
3. „Moje ciało się zmienia – i to jest w porządku” | Akceptacja zmian fizycznych, normalizacja procesów starzenia | Praca z ilustracjami (np. zmiany hormonalne, mięśnie dna miednicy). Miniwykład o sposobach poprawy komfortu (lubrykanty, konsultacje lekarskie, ćwiczenia) | Zachęcaj do rozmowy z lekarzem, nie udzielaj porad medycznych samodzielnie, jeśli nie jesteś specjalistą w tym zakresie. |
4. „Bezpieczeństwo w relacjach intymnych” | Edukacja o profilaktyce zakażeń przenoszonych drogą płciową, bezpieczeństwie emocjonalnym | Pokaz edukacyjny: jak stosować prezerwatywę, omówienie zasad higieny. Dyskusja o zagrożeniach niezależnych od wieku | Podejdź z humorem i lekkością – unikanie moralizowania ułatwia otwartość |
5. „Jak rozmawiać o potrzebach” | Trening komunikacji i wyrażania granic w relacjach | Scenki w parach: jedna osoba mówi o wybranej potrzebie, np. potrzebie rozmowy/wspólnego spędzania czasu, druga parafrazuje („rozumiem, że…”). Dyskusja o emocjach, które towarzyszą takim rozmowom | Przypomnij o szacunku i słuchaniu bez oceniania |
6. „Seksualność i zdrowie” | Zwiększenie świadomości wpływu zdrowia i leków na życie seksualne | Wspólne omówienie objawów i skutków ubocznych leków (na podstawie broszur). Przygotowanie listy pytań do lekarza | Można zaprosić specjalistę – lekarza geriatrę lub seksuologa |
7. „Intymność w moim środowisku” | Rozmowa o potrzebie prywatności, zasadach współżycia i szacunku | Warsztat: opracowanie „Kodeksu intymności” – wspólne zasady zapewniające komfort i prywatność | Włącz personel i mieszkańców (jeśli prowadzisz warsztaty w instytucji), by wypracować wspólne zasady obowiązujące w placówce |
8. „Seksualność a emocje” | Zrozumienie emocji związanych z pożądaniem, wstydem, żalem, stratą | Ćwiczenie refleksyjne: „Co pomaga mi czuć się dobrze we własnym ciele?”. Praca w małych grupach nad historiami o miłości i bliskości | Zachowaj wrażliwość – emocje mogą być silne; zaproponuj kontakt z terapeutą, jeśli to potrzebne |
Ciekawe inicjatywy
W odpowiedzi na ten mniej zaopiekowany obszar wsparcia powstają również inicjatywy społeczne, których celem jest normalizacja rozmów o seksualności osób starszych oraz edukacja w tym zakresie. Przykładem takiego rozwiązania jest innowacja społeczna „Psychoseksualność w wieku senioralnym”, stworzona przez Maję Wencierską. Projekt obejmuje poradnik oraz zestaw scenariuszy warsztatowych skierowanych do pracowników domów pomocy społecznej, opiekunów i samych seniorów. Zajęcia oparte są na otwartym i empatycznym dialogu, który pozwala uczestnikom bez wstydu rozmawiać o potrzebach emocjonalnych i seksualnych. Innowacja ta stanowi przykład praktycznego narzędzia wspierającego realizację praw seksualnych osób starszych oraz przełamywania stereotypów związanych z ich intymnością. W szerszej perspektywie może być inspiracją do włączania podobnych programów w praktykę instytucji opiekuńczych, placówek medycznych i środowisk senioralnych.
Każdy może włączyć się w kampanię – przeczytać poradnik, zorganizować warsztaty lub udostępnić film z hasłem:
„Seniorzy wolą warsztaty o seksualności od rozwiązywania krzyżówek”.
Zakończenie
Seniorzy potrzebują przestrzeni, w której mogą mówić o swoich doświadczeniach i potrzebach bez oceniania i zawstydzania. Warsztaty, takie jak opisane powyżej, stanowią ważny krok w kierunku budowania społeczeństwa otwartego, empatycznego i wrażliwego na różnorodność przeżyć związanych z seksualnością w późniejszym wieku.
Edukacja psychoseksualna wśród osób starszych ma ogromny potencjał profilaktyczny i terapeutyczny – sprzyja poprawie jakości życia, buduje poczucie własnej wartości, wspiera zdrowie psychiczne i fizyczne, a przede wszystkim przeciwdziała wykluczeniu [2]. Dając seniorom głos i włączając ich w dialog o seksualności, pokazujemy, że starzenie się nie oznacza rezygnacji z bliskości ani utraty prawa do przyjemności.
Polecane linki:
Źródła:
[1] Fabiś, A. (2008). Aktywność seksualna osób starszych. W: A. Jodko (red.), Tabu seksuologii (s. 158–164). Warszawa: Wydawnictwo Akademica Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej.
[2] Vasconcelos, P., Paúl, C., Serruya, S. J., Ponce de León, R. G., Nobre, P. (2023). A systematic review of sexual health and subjective well-being in older age groups. Revista Panamericana de Salud Pública, 46, e179.
Komentarze